Chumphon's Off-Beat Beaches: Sai Ri, Pak Nam and the Empty Coast

Most people meet Chumphon at about five in the morning, half asleep, climbing off a night train or a night bus and climbing straight onto a ferry for Koh Tao. The town is a doorway, and doorways are for passing through. Which is a shame, and also an opportunity — because the coast on the far side of that doorway is one of the emptiest, prettiest and least developed stretches of sand left on Thailand's Gulf shore, and almost nobody is on it.

We are based over in Patong, Phuket, for much of the year, and we travel this coast the slow way, stopping in the towns the through-traffic skips. This article is part of a series on Thailand's off-beat beaches — the stretches of coast where the sand is real, the seafood is landed that morning, and the plan for the day is a walk, a swim and a long lunch. Chumphon province has 222 kilometres of coastline. This is how to explore the best of it around the town itself.

The Coast Most People Drive Straight Past

First, the geography, because Chumphon only makes sense on a map. The town sits inland, on the Tha Taphao river, with the railway station, the night market and the working centre of the province. The sea is about twelve kilometres east, at Pak Nam, where the river runs out into the Gulf. South of Pak Nam the coast bends away in a long, gentle curve — headlands, fishing villages, coconut groves and one beach after another — down past Hat Sai Ri and Ao Thung Makham towards the islands of Mu Ko Chumphon National Park. North of Pak Nam it runs the other way, up towards Thung Wua Laen and Pathio, where Khao Dinsor hill stands over the shore.

None of this coast works like a resort beach, and that is the point. There are no beach clubs or jet-ski lanes. What there is: casuarina and coconut shade, small seafood restaurants where the tables are plastic and the fish is superb, fishing boats drawn up on the sand, and on a weekday morning, whole kilometres of beach where the only footprints are yours. Thai families come at weekends, school groups picnic under the pines, and fishermen work the whole coast year-round. Visitors who stop — rather than pass through — get it mostly to themselves.

A word on seasons before we start. The Gulf's roughest weather usually arrives with the north-east monsoon, roughly October into December, when the sea can be choppy, the water murky and swimming unwise on exposed stretches. The calm, clear months run roughly from January through September, with the driest, easiest beach weather from about November — once the monsoon eases — through April. Every beach below is free and open; none has lifeguards, so the usual rule applies everywhere on this coast: look at the water, ask locally, and if in doubt, paddle rather than swim.

The islands of Mu Ko Chumphon National Park. Photo: KOSIN SUKHUM, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Hat Sai Ri: A Beach With a Shrine at the End of It

Hat Sai Ri, about twenty kilometres south-east of town by Highways 4119 and 4098, is the beach Chumphon itself is proudest of — it is even in the provincial motto, alongside the coffee plantations and the lady-finger bananas. It is a long, smooth sweep of fine pale sand, shaded in places by majestic pine trees, looking out to nearby islands, with colourful boats berthed along it and a line of restaurants selling fresh seafood behind the shore.

On a weekday it is gloriously empty. Walk south away from the car park and within ten minutes the beach is yours: firm sand good for a long walk, shallow water, headlands in the distance and the islands sitting offshore. Local families spread mats under the casuarinas at weekends, and that is about as busy as it gets. This is not a beach that has been arranged for you. There is no promenade of shops, and facilities are simple. Bring water, bring shade if you want it at midday, and settle into the older Thai rhythm of the place — swim a little, eat a lot, sit a long time.

Do not confuse it, as maps and taxi drivers sometimes do, with Sai Ri Sawi, a different beach further south in Sawi district, or with Sairee Beach on Koh Tao, which shares the Thai name and nothing else. This Hat Sai Ri belongs to the mainland and to the story at its northern end — which is where everyone should start.

Hat Sai Ri beach. Photo: Dirk Enthoven, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons.

The Prince, the Torpedo Boat and the Firecrackers

At the northern end of Hat Sai Ri, on a small hill facing the sea, stands the Prince of Chumphon Shrine — the Krom Luang Chumphon Khet Udomsak Shrine — and for Thai visitors this, more than the sand, is the reason to come. The shrine honours Prince Abhakara Kiartivongse, a son of King Rama V, honoured throughout Thailand as the Father of the Royal Thai Navy. He died at this beach in 1923, and the place has been sacred to sailors, fishermen and the navy ever since.

The newer shrine building is built in the shape of a warship, with the prince's statue inside, a small museum of his biography and possessions, and a terrace looking out over Sai Ri beach and the bay towards Koh Maprao. Below it stands the older shrine marking the spot where he died, which draws the most devoted visitors of all. People come to pray for protection at sea, for health and for luck, and they announce their petitions — and their thanks — with strings of firecrackers, so do not be startled by a sudden crackle and bang rolling across the beach. It is not a celebration being held without you; it is someone keeping a promise.

Down on the beach itself sits the site's most striking exhibit: HTMS Chumphon, a 68-metre Italian-built torpedo boat, 6.55 metres wide, which served the Royal Thai Navy for decades before being decommissioned on 26 November 1975 and installed here as a memorial in 1980. You can walk around a real warship beached beside a swimming beach, read the story of the prince who built the modern navy, and then go for a swim fifty metres away. Only in Thailand, and only in a place that has never had to perform for tourists, does history sit this casually beside the sea. Entry to the shrine grounds and the beach is free; dress respectfully for the shrine itself, as you would for a temple, and allow an hour for the whole complex before the beach claims you.

Pak Nam: The Fishing Town at the River Mouth

Halfway between town and Sai Ri — and worth a stop in its own right, not just a pass-through — is Pak Nam Chumphon, the fishing town at the mouth of the Tha Taphao river, about twelve kilometres from the town centre. "Pak Nam" simply means "river mouth," and everything here follows from that: this is where the river that drains the Tenasserim hills meets the Gulf, where the fishing fleet ties up, and where Chumphon's seafood actually comes ashore.

Walk the waterfront in the morning and you will see the working coast at full stretch: trawlers and smaller boats in blue, green, white and pink moored along both banks, nets being mended, ice being loaded, catches being sorted, and the morning market doing brisk business in fish that was swimming the night before. The Tha Taphao's name itself means "junk ship pier" — this river mouth was a shipping port long before it was a ferry point — and the town still has that unvarnished port feel: ship chandlers and workshops alongside noodle shops, a Chinese-Thai community, street-art murals in the old lanes, and seafood restaurants on the waterfront where lunch is whatever the boats brought in.

Pak Nam is also a departure point in its own right. The older Koh Tao boats, including the slow night boat, have long used the piers here and at Tha Yang, and newer catamaran services use Matapon Pier in Pak Nam. But treat Pak Nam as a place, not a pier: come for the morning market, eat grilled squid or a sour southern curry at a waterfront table, walk out towards the small island of Koh Mattaphon, which you can wade to at low tide, and watch the fleet go out as the light fades. Of all the stops on this coast, Pak Nam is the one that shows you how Chumphon actually earns its living.

Fishing boats on the river at Pak Nam. Photo: diego_cue, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.

Ao Thung Makham: Two Bays, One Rocky Headland

Keep going south from Hat Sai Ri, about twenty-seven kilometres from town, and the coast performs its neatest trick: Ao Thung Makham, Tamarind Field Bay, which is not one beach but two. A rocky headland splits the bay into two adjoining half-circles — Ao Thung Makham Nai, the inner bay, and Ao Thung Makham Nok, the outer bay — each with its own character, joined by a line of rocks that makes a favourite sitting and viewpoint spot between them.

The inner bay is the gentle one: roughly a kilometre of pale sand running parallel to a line of coconut palms, sheltered water, and the better pick for swimming and for children wading when the sea is calm. It is also, almost incidentally, a transport hub — the Lomprayah pier at Thung Makham Noi, on this bay, is one of the main departure points for the high-speed catamarans to Koh Tao, Koh Phangan and Koh Samui. Boats come and go, passengers appear and vanish in transfer vans, and in between departures the bay returns to being a quiet local beach with a scattering of small resorts and seafood restaurants. Time your visit away from a departure and you may have it nearly to yourself.

Cross the rocky headland — carefully, in sandals with some grip — and the outer bay opens up wider and longer, the sand continuing for roughly three kilometres in a more exposed curve. The water here feels the open sea more honestly: fine on a calm day, but with stronger currents at times, so check conditions before swimming, especially outside the dry season. A long line of coconut trees backs the shore, there are views out to Ko Lawa and Ko Rang Ka Chio offshore, and at the southern end, under the coconuts, sits Wat Suwan Khuha Wariwong — Wat Tham Phong Phang — a peaceful seaside temple backed by a long cliff. Facilities on both bays are minimal: no lifeguard, no public shower block, no shop cluster. Bring water, sunscreen and cash, and take everything home with you. That emptiness is not a lack; it is the whole attraction.

Khao Dinsor: The Hill Where the Hawks Pour South

Now turn north, up the Pathio coast, to the strangest and most wonderful stop on this list. Khao Dinsor — Dinsor Hill — is a forested coastal hill about twenty-five kilometres north-east of town, near Thung Wua Laen, with a trail of twenty to forty-five minutes from the parking area up to observation platforms, a nature centre and a large hawk statue on top. Outside one season it is a fine viewpoint: 360 degrees over the Gulf, Ao Bo Mao and Ao Thung Wua Laen below, and green mountains inland. Inside that season, it is one of the great wildlife spectacles in South-East Asia.

From September to November each year — the Raptor Watch Festival runs from 1 September to 30 November — the shape of the Malay Peninsula funnels migrating birds of prey into a narrow corridor over Chumphon, and they pour over Khao Dinsor in their thousands. These are birds that have travelled two to four thousand kilometres from Russia, China, Korea and Japan, riding thermals south towards Malaysia, Indonesia and beyond. Chinese sparrowhawks, Japanese sparrowhawks, Oriental honey-buzzards, black bazas, grey-faced buzzards and shikras are among the species most often recorded, out of dozens logged at the site.

The local advice is simple and worth following: go early. The best watching is usually from about 8 to 11 in the morning, while the sun is not yet strong and the birds fly low and are easy to see. Bring binoculars if you have them, a hat, water and patience, keep noise low on the platform, and share the space with the serious birdwatchers who travel across the world for this — their excitement is infectious, and most are happy to tell a beginner what is passing overhead. Come outside September to November and there will be no hawks, and the hill will still repay the climb. But come in October, on a busy morning, and you will stand on a quiet Thai hilltop watching the sky itself migrate. There is nothing else on this coast — or, honestly, on most coasts — quite like it.

The Long Empty Stretches in Between

Between the named stops, do not rush. The real pleasure of this coast is everything that is not in a guidebook: Hat Pharadonphap, the large coconut-shaded beach on the road south from Pak Nam, parallel to the highway and empty for long stretches; the little bays and fishing villages between Sai Ri and Thung Makham; and north of town, the Pathio shore — Hat Saphli, a crescent of white sand once ranked among the cleanest beaches in the country, and Hat Thung Wua Laen, two kilometres of white sand with bungalows, dive shops and seafood restaurants, which by the standards of this coast counts as lively and by the standards of Phuket counts as deserted.

Drive or ride the coastal roads slowly. Stop where a track runs down to the sand. Stop where a village has put tables under the trees and is grilling what came in that morning. Stop at the national park headquarters near Ao Thung Kha, where boardwalks run through mangroves and boats go out to the park's forty-odd islands — Koh Ngam Yai, Koh Ngam Noi and their coral gardens are the snorkelling and diving heart of this coast, with turtles present year-round. The pattern of the whole shore is the same: a working landscape first, a beach second, and a visitor welcome that is genuine precisely because it is not organised.

One honest caution belongs here. Empty also means unpatrolled and, in places, genuinely lonely, so swim sensibly, keep an eye on the weather in monsoon months, and expect phone signal rather than facilities. And leave these beaches as you find them. A coast stays empty and clean only as long as the people who discover it behave like guests in it.

Thung Wua Laen beach. Photo: Lamacchiacosta, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

How to Explore This Coast Well

Practically: you need wheels. The beaches spread over forty kilometres of coast, songthaews run the main roads from town — there are regular services from the square by the city pillar shrine towards Sai Ri, and local buses and tuk-tuks between town and Pak Nam — but a rented scooter or car turns a logistical puzzle into a meandering day. A natural route runs town to Pak Nam for the morning market, up Khao Matsee viewpoint for the panorama (more about that hill in our companion piece on living in Chumphon), on to the shrine and Hat Sai Ri, and south to Ao Thung Makham for a late swim — with Khao Dinsor and the Pathio beaches as a separate northern day, ideally at dawn in hawk season.

Pack for the old Thailand, not the resort version: cash in small notes, water, sunscreen, a hat, and sandals that can handle rocks. Eat where the fishing families eat, order the southern dishes — the sour orange curry, the grilled squid, anything that arrived on ice that morning — and pay the modest local prices with gratitude rather than haggling theatre. Most of all, give this coast time. Every beach here rewards the traveller who stays a second day over the one who photographs it from a transfer van. Chumphon has been Thailand's gateway to the south for a very long time. Stop in the gateway a while. The empty coast is the destination.

---

— ภาษาไทย / Thai version below —

หาดลับ ๆ ของชุมพร: ทรายรี ปากน้ำ และชายฝั่งที่เงียบสงบ

คนส่วนใหญ่รู้จักชุมพรตอนตีห้า งัวเงียลงจากรถไฟหรือรถทัวร์เที่ยวกลางคืน แล้วก็ขึ้นเรือเฟอร์รี่ต่อไปเกาะเต่าทันที เมืองนี้เป็นเหมือนประตู และประตูมีไว้เดินผ่าน น่าเสียดาย แต่ก็เป็นโอกาสดีเช่นกัน เพราะชายฝั่งที่อยู่เลยประตูบานนั้นออกไป คือหนึ่งในหาดทรายที่เงียบ สวย และยังไม่ถูกพัฒนามากที่สุดที่เหลืออยู่ริมอ่าวไทย และแทบไม่มีใครอยู่บนหาดเลย

พวกเราอยู่ที่ป่าตอง ภูเก็ต เป็นส่วนใหญ่ของปี และเดินทางเลียบชายฝั่งสายนี้แบบช้า ๆ แวะพักในเมืองที่นักเดินทางส่วนใหญ่ขับผ่านไป บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของชุดบทความเรื่องหาดลับ ๆ ของเมืองไทย หาดที่ทรายเป็นทรายจริง อาหารทะเลเพิ่งขึ้นจากเรือเมื่อเช้า และแผนของวันมีแค่เดินเล่น ว่ายน้ำ และกินข้าวกลางวันแบบไม่เร่งรีบ จังหวัดชุมพรมีชายฝั่งยาวถึง 222 กิโลเมตร และนี่คือวิธีเที่ยวส่วนที่ดีที่สุดรอบตัวเมืองชุมพร

ชายฝั่งที่คนส่วนใหญ่ขับรถผ่านไปเฉย ๆ

เริ่มจากภูมิศาสตร์ก่อน เพราะชุมพรจะเข้าใจง่ายเมื่อเห็นภาพรวม ตัวเมืองตั้งอยู่ด้านในแผ่นดิน ริมแม่น้ำท่าตะเภา มีสถานีรถไฟ ตลาดใต้รุ่ง และย่านการค้าสำคัญของจังหวัด ส่วนทะเลอยู่ห่างออกไปทางตะวันออกประมาณ 12 กิโลเมตร ที่ปากน้ำชุมพร จุดที่แม่น้ำไหลออกสู่อ่าวไทย จากปากน้ำลงไปทางใต้ ชายฝั่งจะโค้งยาวอย่างนุ่มนวล มีแหลม หมู่บ้านชาวประมง สวนมะพร้าว และหาดแล้วหาดเล่า ผ่านหาดทรายรีและอ่าวทุ่งมะขาม ไปจนถึงหมู่เกาะของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพร ส่วนทางเหนือของปากน้ำ ชายฝั่งทอดขึ้นไปทางหาดทุ่งวัวแล่นและอำเภอปะทิว ที่มีเขาดินสอตั้งอยู่ริมทะเล

ชายฝั่งแถบนี้ไม่มีหาดไหนเหมือนหาดรีสอร์ตเลย และนั่นแหละคือเสน่ห์ของมัน ไม่มีบีชคลับ ไม่มีเลนเจ็ตสกี มีเพียงร่มเงาของต้นสนทะเลและต้นมะพร้าว ร้านอาหารทะเลเล็ก ๆ ที่โต๊ะเป็นพลาสติกแต่ปลาสดอร่อยเหลือเชื่อ เรือประมงจอดเรียงบนหาดทราย และในเช้าวันธรรมดา หาดทั้งหาดยาวหลายกิโลเมตรมีรอยเท้าแค่ของคุณเพียงคนเดียว ครอบครัวชาวไทยจะมากันช่วงสุดสัปดาห์ กลุ่มนักเรียนมาปิกนิกใต้ต้นสน และชาวประมงทำงานตลอดแนวชายฝั่งทั้งปี ใครที่แวะพัก ไม่ใช่แค่ผ่านทาง จะได้ชายฝั่งนี้เป็นของตัวเองเกือบทั้งหมด

ขอพูดเรื่องฤดูกาลไว้ก่อนสักนิด คลื่นลมที่แรงที่สุดของอ่าวไทยมักมากับมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ราวเดือนตุลาคมถึงธันวาคม ช่วงนั้นทะเลอาจมีคลื่น น้ำขุ่น และไม่ควรลงว่ายน้ำตามหาดเปิด ส่วนเดือนที่ทะเลสงบและน้ำใสจะอยู่ราวเดือนมกราคมถึงกันยายน โดยช่วงที่เที่ยวหาดได้ง่ายและแห้งที่สุดคือประมาณเดือนพฤศจิกายน เมื่อมรสุมเริ่มสงบ ไปจนถึงเดือนเมษายน หาดทุกแห่งในบทความนี้เข้าฟรีและเปิดโล่ง แต่ไม่มีไลฟ์การ์ดที่ไหนเลย จึงใช้กฎเดียวกันตลอดชายฝั่งนี้ คือดูน้ำให้ดี ถามคนในพื้นที่ และถ้าไม่แน่ใจ ให้ลงเล่นแค่พอเปียก ไม่ต้องว่ายออกไปไกล

หาดทรายรี: หาดที่มีศาลเจ้าอยู่สุดปลายหาด

หาดทรายรีอยู่ห่างจากตัวเมืองไปทางตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 20 กิโลเมตร ตามทางหลวงหมายเลข 4119 และ 4098 เป็นหาดที่ชาวชุมพรภูมิใจที่สุด ถึงขนาดอยู่ในคำขวัญจังหวัด คู่กับไร่กาแฟและกล้วยเล็บมือนาง เป็นหาดทรายขาวละเอียดทอดยาว เรียบสงบ มีต้นสนสูงใหญ่ให้ร่มเงาเป็นช่วง ๆ มองเห็นเกาะใกล้ ๆ ได้ชัดเจน มีเรือสีสันสดใสจอดเรียงราย และมีร้านอาหารทะเลสดเรียงอยู่หลังแนวหาด

ในวันธรรมดา หาดนี้เงียบอย่างน่าอิจฉา เดินลงไปทางใต้จากลานจอดรถสักสิบนาที หาดทั้งหาดจะเป็นของคุณ ทรายแน่นเหมาะกับการเดินไกล ๆ น้ำตื้น ปลายแหลมอยู่ลิบ ๆ และเกาะต่าง ๆ ลอยอยู่กลางทะเล ครอบครัวในพื้นที่ปูเสื่อนั่งใต้ต้นสนทะเลกันช่วงสุดสัปดาห์ และนั่นคือช่วงที่หาดนี้คึกคักที่สุดแล้ว หาดนี้ไม่ได้ถูกจัดเตรียมไว้เพื่อใคร สิ่งอำนวยความสะดวกมีแบบเรียบง่าย เตรียมน้ำดื่มมาเอง หาที่ร่มเองถ้ามาตอนเที่ยง แล้วปล่อยตัวไปตามจังหวะเก่า ๆ ของที่นี่ ว่ายน้ำนิดหน่อย กินเยอะ ๆ และนั่งนิ่ง ๆ นาน ๆ

อย่าสับสนกับหาดทรายรีสวี ซึ่งเป็นหาดอีกแห่งอยู่ไกลลงไปทางใต้ในอำเภอสวี หรือหาดทรายรีบนเกาะเต่า ที่ชื่อไทยเหมือนกันแต่บรรยากาศต่างกันสิ้นเชิง หาดทรายรีแห่งนี้เป็นของแผ่นดินใหญ่ เป็นของตัวเมืองชุมพร และเป็นของเรื่องราวที่ปลายด้านเหนือของหาด ซึ่งเป็นจุดที่ทุกคนควรเริ่มเที่ยว

เสด็จเตี่ย เรือตอร์ปิโด และเสียงประทัด

ที่ปลายด้านเหนือของหาดทรายรี บนเนินเล็ก ๆ หันหน้าออกสู่ทะเล เป็นที่ตั้งของศาลกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ และสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทย ที่นี่สำคัญยิ่งกว่าหาดทรายเสียอีก ศาลแห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อเทิดพระเกียรติพลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงได้รับการยกย่องทั่วประเทศว่าเป็นพระบิดาแห่งกองทัพเรือไทย พระองค์สิ้นพระชนม์ที่หาดแห่งนี้เมื่อปี พ.ศ. 2466 และสถานที่นี้กลายเป็นที่ศักดิ์สิทธิ์ของทหารเรือ ชาวประมง และผู้คนริมทะเลนับแต่นั้นมา

อาคารศาลหลังใหม่สร้างเป็นรูปเรือรบ ภายในประดิษฐานพระรูปของพระองค์ มีพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ เล่าเรื่องพระประวัติและของใช้ส่วนพระองค์ และมีระเบียงชมวิวที่มองเห็นหาดทรายรีและอ่าวไปจนถึงเกาะมะพร้าว ด้านล่างคือศาลหลังเก่า ตั้งอยู่ตรงจุดที่พระองค์สิ้นพระชนม์ ซึ่งเป็นจุดที่ผู้ศรัทธามากที่สุดแวะมาสักการะ ผู้คนมาขอพรให้ปลอดภัยในทะเล ให้สุขภาพดี และให้โชคดี และประกาศคำอธิษฐาน รวมถึงคำขอบคุณ ด้วยเสียงประทัดเป็นสาย ๆ ดังนั้นอย่าตกใจถ้าได้ยินเสียงดังสนั่นลอยข้ามหาดมา นั่นไม่ใช่ใครจัดงานโดยไม่บอกคุณ แต่คือใครบางคนที่กำลังแก้บนตามสัญญาที่ให้ไว้

ลงมาบนหาดเอง จะพบกับสิ่งจัดแสดงที่น่าประทับใจที่สุดของที่นี่ คือเรือหลวงชุมพร เรือตอร์ปิโดที่สร้างในอิตาลี ยาว 68 เมตร กว้าง 6.55 เมตร รับใช้กองทัพเรือมายาวนาน ก่อนปลดประจำการเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2518 และถูกนำมาติดตั้งไว้ที่นี่เป็นอนุสรณ์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2523 คุณสามารถเดินรอบเรือรบของจริงที่จอดอยู่ข้างหาดว่ายน้ำ อ่านเรื่องราวของเจ้าชายผู้ทรงวางรากฐานกองทัพเรือสมัยใหม่ แล้วเดินไปว่ายน้ำต่ออีกห้าสิบเมตร มีแต่ในเมืองไทย และในสถานที่ที่ไม่ต้องแสดงเพื่อนักท่องเที่ยวเท่านั้น ที่ประวัติศาสตร์จะนั่งอยู่ข้างทะเลอย่างสบาย ๆ แบบนี้ การเข้าชมบริเวณศาลและหาดไม่เสียค่าใช้จ่าย แต่งกายสุภาพเมื่อเข้าสักการะศาลเหมือนกับเวลาเข้าวัด และเผื่อเวลาไว้สักหนึ่งชั่วโมงสำหรับบริเวณทั้งหมด ก่อนที่หาดจะเรียกคุณกลับไป

ปากน้ำ: เมืองประมงที่ปากแม่น้ำ

ครึ่งทางระหว่างตัวเมืองกับหาดทรายรี และควรค่าแก่การแวะในตัวของมันเอง ไม่ใช่แค่ทางผ่าน คือปากน้ำชุมพร เมืองประมงที่ปากแม่น้ำท่าตะเภา ห่างจากตัวเมืองประมาณ 12 กิโลเมตร คำว่า "ปากน้ำ" แปลตรงตัวว่าปากแม่น้ำ และทุกอย่างที่นี่ล้วนเกิดจากสิ่งนั้น นี่คือจุดที่แม่น้ำซึ่งไหลมาจากเทือกเขาตะนาวศรีไหลออกสู่อ่าวไทย คือที่ที่กองเรือประมงจอดเทียบท่า และคือที่ที่อาหารทะเลของชุมพรขึ้นฝั่งจริง ๆ

เดินเลียบริมน้ำในตอนเช้า คุณจะเห็นชายฝั่งของคนทำงานอย่างเต็มรูปแบบ เรืออวนและเรือเล็กสีน้ำเงิน เขียว ขาว และชมพู จอดเรียงสองฝั่งแม่น้ำ มีคนซ่อมอวน ขนน้ำแข็ง คัดปลา และตลาดเช้าที่คึกคักไปด้วยปลาที่เพิ่งว่ายอยู่เมื่อคืนก่อน ชื่อ "ท่าตะเภา" เองก็แปลว่าท่าเรือสำเภา ปากน้ำนี้เคยเป็นท่าเรือขนส่งมาก่อนจะเป็นจุดขึ้นเรือเฟอร์รี่นานมาก และตัวเมืองยังคงบรรยากาศเมืองท่าแบบไม่ปรุงแต่งไว้ครบ มีร้านขายอุปกรณ์เรือและอู่ซ่อม อยู่ข้าง ๆ ร้านก๋วยเตี๋ยว ชุมชนชาวไทยเชื้อสายจีน ภาพจิตรกรรมฝาผนังในซอยเก่า และร้านอาหารทะเลริมน้ำที่มื้อกลางวันของคุณคืออะไรก็ตามที่เรือเพิ่งนำเข้ามา

ปากน้ำยังเป็นจุดออกเดินทางในตัวของมันเองด้วย เรือไปเกาะเต่าแบบดั้งเดิม รวมถึงเรือช้าเที่ยวกลางคืน ใช้ท่าเรือที่นี่และที่ท่ายางมานาน ส่วนเรือคาตามารันรุ่นใหม่ใช้ท่าเรือมาตาพอนในปากน้ำ แต่ขอให้มองปากน้ำเป็นสถานที่ ไม่ใช่แค่ท่าเรือ มาตลาดเช้า กินหมึกย่างหรือแกงส้มใต้รสจัดที่โต๊ะริมน้ำ เดินออกไปทางเกาะมะตะพอนเกาะเล็ก ๆ ที่คุณเดินข้ามไปได้ตอนน้ำลง และดูเรือประมงออกทะเลยามแสงเริ่มจาง ในบรรดาจุดแวะทั้งหมดบนชายฝั่งนี้ ปากน้ำคือจุดที่ทำให้เห็นชัดที่สุดว่าชุมพรเลี้ยงชีพด้วยอะไร

อ่าวทุ่งมะขาม: สองอ่าว หนึ่งแหลมหิน

เดินทางต่อไปทางใต้จากหาดทรายรี ประมาณ 27 กิโลเมตรจากตัวเมือง ชายฝั่งจะแสดงลูกเล่นที่เรียบร้อยที่สุดของมัน นั่นคืออ่าวทุ่งมะขาม ซึ่งไม่ใช่อ่าวเดียว แต่มีถึงสองอ่าว แหลมหินกั้นอ่าวออกเป็นครึ่งวงกลมสองวงที่ติดกัน คืออ่าวทุ่งมะขามใน และอ่าวทุ่งมะขามนอก แต่ละอ่าวมีบุคลิกของตัวเอง เชื่อมกันด้วยแนวหินที่เป็นจุดนั่งพักและชมวิวที่โปรดปรานระหว่างสองอ่าว

อ่าวในเป็นอ่าวที่อ่อนโยนกว่า มีหาดทรายสีอ่อนยาวประมาณหนึ่งกิโลเมตร ขนานไปกับแถวต้นมะพร้าว น้ำทะเลสงบกว่า และเหมาะกว่าสำหรับการว่ายน้ำและให้เด็ก ๆ เล่นน้ำเมื่อทะเลเรียบ ที่นี่แทบจะเป็นศูนย์กลางการเดินทางไปโดยบังเอิญ เพราะท่าเรือลมพระยาที่ทุ่งมะขามน้อยบนอ่าวนี้ คือหนึ่งในจุดออกเรือหลักของเรือคาตามารันความเร็วสูงไปเกาะเต่า เกาะพะงัน และเกาะสมุย เรือเข้าออก ผู้โดยสารปรากฏตัวแล้วหายไปกับรถตู้รับส่ง และระหว่างเที่ยวเรือ อ่าวก็กลับไปเป็นหาดเงียบ ๆ ของคนในพื้นที่ มีรีสอร์ตเล็ก ๆ และร้านอาหารทะเลกระจายอยู่ไม่กี่แห่ง ถ้ามาให้พ้นช่วงเรือออก คุณอาจได้อ่าวนี้เป็นของตัวเองเกือบทั้งหมด

ข้ามแหลมหินไปอย่างระมัดระวัง ด้วยรองเท้าแตะที่เกาะพื้นดีสักคู่ อ่าวนอกจะเปิดกว้างและยาวกว่า ทรายทอดต่อไปราวสามกิโลเมตรในแนวโค้งที่เปิดโล่งกว่า น้ำฝั่งนี้สัมผัสทะเลเปิดอย่างซื่อตรง ในวันที่สงบก็เล่นได้สบาย แต่บางช่วงกระแสน้ำแรงกว่า จึงควรเช็กสภาพทะเลก่อนลงว่ายน้ำ โดยเฉพาะนอกฤดูแห้ง มีแถวต้นมะพร้าวยาวตลอดหลังหาด มองเห็นเกาะหลาวและเกาะรังกาจิ๋วอยู่กลางทะเล และที่ปลายด้านใต้ใต้ร่มมะพร้าว คือวัดสุวรรณคูหาวารีวงศ์ หรือวัดถ้ำพงพัง วัดริมทะเลที่เงียบสงบ มีหน้าผายาวอยู่ด้านหลัง สิ่งอำนวยความสะดวกของทั้งสองอ่าวมีน้อยมาก ไม่มีไลฟ์การ์ด ไม่มีห้องอาบน้ำสาธารณะ ไม่มีกลุ่มร้านค้า เตรียมน้ำดื่ม ครีมกันแดด และเงินสดมาเอง และเก็บทุกอย่างกลับบ้านไปด้วย ความว่างเปล่านั้นไม่ใช่ข้อขาดตกบกพร่อง แต่คือเสน่ห์ทั้งหมดของที่นี่

เขาดินสอ: เนินเขาที่เหยี่ยวหลั่งไหลลงใต้

ตอนนี้หันขึ้นเหนือ ไปทางชายฝั่งอำเภอปะทิว สู่จุดแวะที่แปลกและวิเศษที่สุดในรายการนี้ เขาดินสอเป็นเนินเขาชายฝั่งที่มีป่าปกคลุม อยู่ห่างจากตัวเมืองไปทางตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 25 กิโลเมตร ใกล้หาดทุ่งวัวแล่น มีทางเดินจากลานจอดรถขึ้นไปใช้เวลาประมาณ 20 ถึง 45 นาที ถึงจุดชมวิว ศูนย์ธรรมชาติ และรูปปั้นเหยี่ยวขนาดใหญ่บนยอดเขา นอกฤดูกาลพิเศษ ที่นี่เป็นจุดชมวิวที่ดี มองเห็นได้รอบทิศ ทั้งอ่าวไทย อ่าวบ่อเมาและอ่าวทุ่งวัวแล่นด้านล่าง และภูเขาเขียวด้านในแผ่นดิน แต่เมื่อถึงฤดูกาลนั้น ที่นี่จะกลายเป็นหนึ่งในปรากฏการณ์สัตว์ป่าที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ตั้งแต่เดือนกันยายนถึงพฤศจิกายนของทุกปี โดยเทศกาลดูเหยี่ยวอพยพจัดขึ้นตั้งแต่วันที่ 1 กันยายนถึง 30 พฤศจิกายน รูปร่างของคาบสมุทรมลายูจะบีบนักล่าอพยพให้ไหลเข้ามาในเส้นทางแคบ ๆ เหนือชุมพร และพวกมันจะหลั่งไหลข้ามเขาดินสอเป็นจำนวนหลายพันตัว นี่คือนกที่เดินทางมาแล้วสองพันถึงสี่พันกิโลเมตรจากรัสเซีย จีน เกาหลี และญี่ปุ่น โผนกระแสลมร้อนลงใต้ มุ่งหน้าไปมาเลเซีย อินโดนีเซีย และไกลกว่านั้น เหยี่ยวนกเขาพันธุ์จีน เหยี่ยวนกเขาพันธุ์ญี่ปุ่น เหยี่ยวผึ้งตะวันออก เหยี่ยวปีกแหลม เหยี่ยวหน้าเทา และเหยี่ยวชิครา เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด ในบรรดานกหลายสิบชนิดที่มีบันทึกไว้ที่จุดนี้

คำแนะนำของคนในพื้นที่เรียบง่ายและควรทำตาม คือไปแต่เช้า ช่วงดูนกที่ดีที่สุดมักอยู่ราว 8 ถึง 11 โมงเช้า ขณะที่แดดยังไม่แรงและนกบินต่ำ มองเห็นได้ง่าย เตรียมกล้องส่องทางไกลไปด้วยถ้ามี หมวก น้ำดื่ม และความอดทน รักษาความเงียบบนจุดชมวิว และแบ่งพื้นที่กับนักดูนกตัวจริงที่เดินทางข้ามโลกมาเพื่อสิ่งนี้ ความตื่นเต้นของพวกเขาติดต่อกันได้ง่าย และส่วนใหญ่ยินดีบอกมือใหม่ว่านกที่กำลังบินผ่านเหนือหัวคือตัวอะไร ถ้ามานอกเดือนกันยายนถึงพฤศจิกายน จะไม่มีเหยี่ยว แต่เนินเขานี้ก็ยังคุ้มค่าการปีนขึ้นไป แต่ถ้ามาในเดือนตุลาคมเช้าวันที่คึกคัก คุณจะได้ยืนอยู่บนยอดเขาเงียบ ๆ ของไทย และเฝ้าดูท้องฟ้าอพยพไปต่อหน้าต่อตา ไม่มีอะไรบนชายฝั่งนี้ หรือพูดตรง ๆ บนชายฝั่งส่วนใหญ่ เหมือนสิ่งนี้เลย

หาดยาว ๆ ที่ว่างเปล่าระหว่างทาง

ระหว่างจุดแวะที่มีชื่อ อย่ารีบร้อน ความสุขที่แท้จริงของชายฝั่งนี้คือทุกอย่างที่ไม่ได้อยู่ในหนังสือท่องเที่ยว หาดภราดรภาพ หาดใหญ่ใต้ร่มมะพร้าวบนถนนลงใต้จากปากน้ำ ขนานไปกับทางหลวงและว่างโล่งเป็นระยะทางยาว อ่าวเล็ก ๆ และหมู่บ้านชาวประมงระหว่างทรายรีกับทุ่งมะขาม และทางเหนือของตัวเมือง ชายฝั่งอำเภอปะทิว หาดสะพลี อ่าวทรายขาวที่เคยถูกจัดอันดับเป็นหนึ่งในหาดที่สะอาดที่สุดของประเทศ และหาดทุ่งวัวแล่นเอง หาดที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของชุมพร ทรายขาวยาวสองกิโลเมตร มีบังกะโล ร้านดำน้ำ และร้านอาหารทะเล ซึ่งตามมาตรฐานของชายฝั่งนี้ถือว่าคึกคักแล้ว แต่ตามมาตรฐานของภูเก็ตถือว่าเงียบสนิท

ขับหรือขี่รถเลียบถนนชายฝั่งไปช้า ๆ แวะตรงไหนก็ได้ที่มีทางลูกรังวิ่งลงไปถึงหาด แวะตรงที่หมู่บ้านตั้งโต๊ะใต้ต้นไม้และกำลังย่างของที่เพิ่งขึ้นจากเรือเมื่อเช้า แวะที่สำนักงานอุทยานแห่งชาติใกล้ปากอ่าวทุ่งค่า ที่มีทางเดินไม้ลัดเลาะป่าชายเลน และมีเรือออกไปหมู่เกาะกว่าสี่สิบเกาะของอุทยาน เกาะง่ามใหญ่และเกาะง่ามน้อยกับแนวปะการังของพวกมัน คือหัวใจของการดำน้ำตื้นและดำน้ำลึกของชายฝั่งนี้ มีเต่าทะเลให้พบได้ตลอดปี รูปแบบของชายฝั่งทั้งหมดเหมือนกัน คือภูมิทัศน์ของคนทำงานมาก่อน หาดเป็นอันดับสอง และการต้อนรับผู้มาเยือนที่จริงใจอย่างแท้จริง เพราะมันไม่ได้ถูกจัดเตรียมไว้

คำเตือนที่ซื่อตรงข้อหนึ่งควรอยู่ตรงนี้ ความว่างเปล่ายังหมายถึงไม่มีคนดูแล และบางจุดเงียบเหงาอย่างแท้จริง จึงควรว่ายน้ำอย่างมีสติ ระวังอากาศในเดือนมรสุม และคาดหวังแค่สัญญาณโทรศัพท์ ไม่ใช่สิ่งอำนวยความสะดวก และโปรดทิ้งหาดเหล่านี้ไว้อย่างที่พบ ชายฝั่งจะยังคงว่างเปล่าและสะอาดอยู่ได้ ก็ต่อเมื่อคนที่ค้นพบมันประพฤติตัวเหมือนแขกในบ้านของมันเท่านั้น

เที่ยวชายฝั่งนี้ให้ดี ต้องทำอย่างไร

ในทางปฏิบัติ คุณต้องมีพาหนะ หาดต่าง ๆ กระจายอยู่ตลอดชายฝั่งยาวสี่สิบกิโลเมตร สองแถววิ่งตามถนนสายหลักจากตัวเมือง มีรถประจำทางไปทรายรีจากจุดศาลหลักเมือง และมีรถท้องถิ่นกับตุ๊กตุ๊กวิ่งระหว่างตัวเมืองกับปากน้ำ แต่รถมอเตอร์ไซค์หรือรถยนต์เช่าจะเปลี่ยนปริศนาด้านการเดินทางให้กลายเป็นวันเที่ยวที่ท่องไปเรื่อย ๆ เส้นทางที่เป็นธรรมชาติคือ จากตัวเมืองไปปากน้ำเพื่อตลาดเช้า ขึ้นจุดชมวิวเขามัทรีเพื่อชมภาพกว้าง ซึ่งจะเล่าถึงเนินเขาลูกนั้นเพิ่มเติมในบทความคู่กันเรื่องการใช้ชีวิตในชุมพร จากนั้นต่อไปศาลและหาดทรายรี และลงใต้ไปอ่าวทุ่งมะขามเพื่อลงน้ำรอบเย็น ส่วนเขาดินสอกับหาดฝั่งปะทิวให้แยกเป็นอีกหนึ่งวันทางตอนเหนือ ถ้าเป็นฤดูเหยี่ยวให้ไปตั้งแต่เช้าตรู่

เตรียมตัวแบบเที่ยวเมืองไทยยุคเก่า ไม่ใช่แบบรีสอร์ต พกเงินสดใบย่อย น้ำดื่ม ครีมกันแดด หมวก และรองเท้าแตะที่เดินบนหินได้ กินในร้านที่ครอบครัวชาวประมงกินกัน สั่งอาหารใต้ แกงส้ม หมึกย่าง อะไรก็ตามที่เพิ่งมาบนน้ำแข็งเมื่อเช้านี้ และจ่ายราคาในพื้นที่ที่แสนสุภาพนั้นด้วยความขอบคุณ ไม่ใช่การต่อราคาอย่างเอาเป็นเอาตาย ที่สำคัญที่สุด ให้เวลากับชายฝั่งนี้ หาดทุกแห่งที่นี่ตอบแทนนักเดินทางที่พักต่ออีกวัน มากกว่าคนที่ถ่ายรูปมันผ่านหน้าต่างรถตู้รับส่ง ชุมพรเป็นประตูสู่ภาคใต้ของไทยมาเนิ่นนานแล้ว ลองหยุดอยู่ในประตูบานนั้นสักพักเถอะ ชายฝั่งที่ว่างเปล่านั่นแหละ คือจุดหมายปลายทาง

About the Authors

Scott and Jay Riefler look after a small, family-run condo business in Patong, Phuket, and spend their spare months travelling Thailand's quieter coasts and writing them up honestly. More of their writing lives at Patong-Thailand.com, and Chumphon — the gateway town they used to pass through, and now stop in — is exactly the kind of place this blog was started for.