Pak Nam Chumphon: The Fishing Port, the Estuary and a Night Under the Squid Lights

Every traveller who has ever changed trains at Chumphon in the dark, half asleep, has passed close to Pak Nam without knowing it. The name is on the ferry tickets, on the pier signs, on the seafood stalls — Pak Nam, the mouth of the river — and it is the place where Chumphon stops being a town on a railway line and becomes what it has always been underneath: a fishing coast. The Tha Taphao River runs out of the hills, through Chumphon town, and meets the Gulf of Thailand here, in a wide, brown-green estuary lined with boats, ice sheds, net racks and small restaurants that cook whatever came off the boats that morning. There is no resort strip, no ticket gate, no single sight to queue for. There is a working port that happens to be beautiful at dawn, a river-mouth town that happens to feed the whole province, and, after dark, one of the strangest and loveliest sights on the Gulf: the squid boats, their green lights spread across the water like a second, floating town. This is a guide to Pak Nam Chumphon as a place in its own right — not a pier to rush through on the way to Koh Tao, but a half-day, or a full day and a night, that shows you how the coast actually works.

The islands of Mu Ko Chumphon, just offshore from Pak Nam — the same park waters the fishing boats work every night. Photo: KOSIN SUKHUM, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

A Town That Faces the River First

Start with the geography, because it explains everything else. Pak Nam is not a marketing name; in Thai it simply means the mouth of the water, the place where a river ends and the sea begins. The river here is the Tha Taphao, which you may already have crossed without noticing on the train into Chumphon town, and the town at its mouth — Pak Nam Chumphon, in Paknam municipality, about twelve kilometres by road east of the town centre — faces the river first and the sea second. The houses, the shops, the temples and the restaurants are strung along the water, and the water is not scenery. It is the road, the workplace and the larder all at once.

That is the first thing to understand if you come here expecting a beach town. Pak Nam is a port town, and a port town runs on a different clock from a beach town. Its busy hours are the ones most visitors sleep through. Its smells are diesel and ice and salt and drying nets. Its best views are not of empty sand but of work: trawlers and longtails tied up in rows, men mending nets on the quay, ice sliding down metal chutes into the holds of boats about to leave, the whole harbour stirring before the sun is properly up. If that sounds unglamorous, it is worth remembering that this is the engine room of the Chumphon food we wrote about in our night-market guide. The cockles, the squid, the mackerel and the crabs on the stalls in town were landed here, or at one of the smaller harbours up and down this coast, and the distance from boat to plate in Chumphon is measured in hours, not days. Come to Pak Nam and you are not looking at a postcard of fishing life. You are standing in the place where the postcard is made.

It is also, confusingly, the place where most ferry travellers begin their island journey without ever seeing it in daylight. Mataphon Pier, also known locally as Pak Nam Chumphon Pier, is the main ferry pier for services across the Gulf to Koh Tao, with onward connections to Koh Phangan and Koh Samui, served by operators including Lomprayah, Songserm and Boonsiri. The piers along this coast are scattered, though — Lomprayah's main catamaran pier, Thung Makham Noi, sits further south near Sai Ri — so the practical rule is simple and worth repeating: check which pier your ticket actually uses, and do not assume that every boat leaves from the same place. Ferry companies provide transfers from Chumphon station to the piers, usually included in the ticket, and that is how most travellers experience Pak Nam: a bus window in the dark, a catamaran at dawn, an island by mid-morning. It is an efficient way to travel, and it misses the whole point of the place. Stay one extra day. Get off the transfer bus, walk the quay, and let the port show you its other hours.

Patong Special — Now Through Dec 17 · Book Direct at phvcondo.com

Dawn at the Port: Ice, Engines and the Morning Landing

If you do one thing in Pak Nam, do this: get up before dawn and be on the quay as the light comes up. The port at first light is one of the best free shows in southern Thailand, and it asks nothing of you except an early alarm and a willingness to keep out of the way of people doing a job. The boats that went out overnight come back in the grey-blue hour, low in the water, and the unloading begins before most of the town is awake. Crates come up over the side, ice is shovelled and slid, buyers gather in small knots, and the whole harbour fills with the particular noise of a working morning — engines ticking as they cool, gulls shouting, men calling across the water in the fast, clipped southern Thai that sounds, to a Bangkok ear, like a different language altogether.

Eating Where the Boats Land

By mid-morning the port's work has moved, as if by a tide of its own, into the town. The fresh market takes over — and in Chumphon that means, above all, the Tha Taphao fresh market, the morning engine room where the town, its stalls and its restaurants all shop. This is where the dawn landing becomes lunch. The stalls are not arranged for visitors. They are arranged for speed: fish on ice in the order they arrived, squid in tubs of cold water, crabs tied and stacked, dried fish and dried squid hanging in the sun for the long-storage trade, and the small, fierce ingredients of southern Thai cooking — chillies, limes, shallots, shrimp paste — piled high beside them. Come hungry, come early, and come ready to point and ask, because the market rewards curiosity and punishes hesitation. A stallholder who sees you looking at a fish you do not recognise will usually tell you how to cook it, and the answer will almost always involve a hot pan, a lot of chilli and a squeeze of lime.

Tha Taphao fresh market in the morning — where the dawn landing becomes lunch. Photo: easy4444, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons.

The restaurants of Pak Nam itself are the other half of the meal, and they are worth seeking out precisely because they do not try to be anything else. A seafood restaurant at a river mouth cooks what the boats brought in, and the menu is short because the sea is the menu. Grilled squid, eaten with a fierce seafood dipping sauce, is the dish to order first — it is the town's signature for a reason, and it is at its best when the squid was swimming the night before. Steamed crab, sour fish soup, mackerel fried crisp and eaten with rice and chilli paste, and the southern Thai habit of eating everything with a pile of fresh vegetables and herbs: none of this needs a famous name or a view dressed up for photographs. The view is the river, the boats are still moving on it, and the food is honest in the way that only a short supply chain can be.

Bam Muek and the Green Lights: A Night on the Water

Stay for the evening, because Pak Nam after dark is a different place, and it is the reason this guide exists. The squid fishery of the Gulf of Thailand runs on light. Squid are drawn to light, and fishermen have known it for generations — long before anyone thought to photograph it from space. The traditional Chumphon method has a name, Bam Muek, and the Tourism Authority of Thailand describes it plainly: lamps are placed on poles offshore at dusk and left for a few hours, so the light lures squid and small fish, and when the fishermen return quietly and lift the nets laid beneath the lamps, they can catch the squid easily. It is a patient, quiet method, and it is still practised in the fishing villages up and down this coast, including the homestay villages of Sawi district south of here, where visitors are taken out to watch it and to try it for themselves.

The modern version is louder and brighter, and it is visible from orbit. The big squid boats of the Gulf string hundreds of green LED lights above the water to attract plankton and the small fish that feed on them, and the squid that feed on those fish in turn. Photographed from the International Space Station in February 2018, those green lights spread across the Gulf of Thailand in clusters as bright as cities, a sight the Smithsonian's ocean site called a green glow from space. Stand on the Pak Nam shore on a clear night and you will see the same thing at human scale: a horizon of green and white lights, rocking gently, each one a boat at work, each one a small floating factory with a crew watching the water under it. It is one of the most quietly astonishing sights on the Thai coast, and it costs nothing to watch except staying up late enough to see it properly.

For visitors, the way into that night is usually a small boat, not a big trawler. Homestays and local operators along the Chumphon coast run evening squid trips: out after sunset, anchor a short way offshore, switch on the lights, and fish with hand lines and jigs while the squid gather under the boat. Some boats cook the catch on board — a small grill, a pot of water, a bottle of seafood dipping sauce — and there is nothing in Thai food quite like squid eaten minutes after it came out of the sea, still warm from the grill, with the lights of the coast behind you and the big squid fleet glowing on the horizon. One operator's example, quoted by a homestay in Sawi district, was a private boat charter of 2,000 baht for up to fifteen people, leaving around six in the evening; treat that as an example of the shape of the trip, not as a Pak Nam price, because prices, boats and departure points change, and the honest way to book is to ask your guesthouse or a local operator what is running this week, on which boat, and for how much.

Three honest notes before you book. First, the catch is never guaranteed. Squid are wild, and how many come to the lights depends on the season, the moon and the weather — a bright full moon competes with the lamps, a rough sea scatters the fleet, and a slow night may end with very little to grill. Treat the grilled squid as a bonus, not as a promised dinner, and go for the night itself: the dark water, the plankton that sometimes glows as it moves around the boat, the stars without a town behind them. Second, bring what the boat does not provide: a light jacket for the run home, mosquito protection for the shore, and, if you want to eat your catch as sashimi, the dipping sauce or wasabi to go with it — the boats that offer it will tell you, and the ones that do not will expect you to know. Third, and most important, go with a local boat and a local crew. The night fishery is a workplace, not a theme park, and the people who know where the squid are, how the lights work and when the weather is turning are the people who do it every night. Their boat is the safe one, their advice is the advice to take, and their share of the price is the money that stays in the village.

Mangroves and the Quiet Edge: The Park Headquarters

By day, the other half of Pak Nam is the green one, and it is a short drive from the port. The mainland headquarters of Mu Ko Chumphon National Park sits on this coast, near the Pak Nam and Sai Ri shore, and it is one of the most rewarding quiet walks in the province. The park itself is a marine park, declared in 1999 and covering about 317 square kilometres, protecting nearly forty islands with white-sand beaches and clear coral reefs — the islands you can see from Pak Nam on a clear day, and the islands our diving and snorkelling guide covers in full. But the headquarters is a different kind of visit, and it is the one that belongs in this guide, because it shows you the landward side of the same sea.

The walk is a wooden boardwalk through a mangrove forest, with a hanging bridge over the river, and it is best taken slowly. Mangroves are not a backdrop. They are a working forest, and the boardwalk lets you see the work at close range: crabs scuttling sideways across the mud, mudskippers — the fish that walk on land — propped up on their fins at the water's edge, archer fish spitting at insects above the surface, and birds working the canopy and the mudflats in the early morning. Visitors have reported snakes, monitor lizards and monkeys along the trail, and the advice is the same for all of them: look, enjoy, keep your distance, and never feed the monkeys. The planks themselves are worth a careful foot — recent visitors have noted that some are starting to wear, which is the honest condition of a much-loved wooden walkway in a hot, wet climate, and not a reason to stay away.

Hat Sai Ri, just south of Pak Nam — the coast the mangrove boardwalk and the fishing boats both face. Photo: Dirk Enthoven, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons.

Doing Pak Nam Well: Practical Notes

Pak Nam is easy to reach and easy to get wrong, so here is the short version. It is a short drive east from Chumphon town — about twelve kilometres by road, a quarter of an hour in ordinary traffic — and the simplest way to get there is the same way you get anywhere on this coast: a songthaew or a taxi from town, a hired car with a driver if you want to combine it with Sai Ri, the park headquarters and Thung Wua Laen, or a ferry company's transfer if you are going on to the islands and want to stop on the way. If you arrive by train, remember that the station is in town, not at the port, and that the piers are a transfer away; the ferry companies' buses meet the trains, and that is the system to use, not a long walk with luggage along a road built for trucks. One seasonal note: the national park's island trips usually pause for the annual closure from 1 November to 15 December, while the port, the market and the mainland boardwalk carry on — check with the park if an island trip is part of your plan.

Chumphon station — where the train journey ends and the transfer to Pak Nam and the piers begins. Photo: Shamuneko, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

---

— ภาษาไทย / Thai version below —

ปากน้ำชุมพร: ท่าเรือประมง ปากแม่น้ำ และค่ำคืนใต้แสงไฟตกหมึก

นักเดินทางทุกคนที่เคยเปลี่ยนขบวนรถไฟที่ชุมพรในความมืด ครึ่งหลับครึ่งตื่น ล้วนเคยผ่านใกล้ปากน้ำโดยไม่รู้ตัว ชื่อนี้อยู่บนตั๋วเรือเฟอร์รี บนป้ายท่าเรือ บนแผงขายอาหารทะเล — ปากน้ำ คือปากของแม่น้ำ — และที่นี่คือที่ที่ชุมพรเลิกเป็นเมืองบนเส้นทางรถไฟ แล้วกลายเป็นสิ่งที่มันเป็นมาตลอดข้างใต้ นั่นคือชายฝั่งประมง แม่น้ำท่าตะเภาไหลลงมาจากเนินเขา ผ่านตัวเมืองชุมพร แล้วมาพบอ่าวไทยที่นี่ ในปากแม่น้ำกว้างสีน้ำตาลอมเขียว เรียงรายด้วยเรือ โรงน้ำแข็ง ราวตากอวน และร้านอาหารเล็ก ๆ ที่ปรุงอาหารจากสิ่งที่เรือเพิ่งนำขึ้นมาเช้านั้น ไม่มีถนนรีสอร์ต ไม่มีประตูเก็บตั๋ว ไม่มีสถานที่เดียวให้ต่อคิว มีเพียงท่าเรือที่ทำงานจริงซึ่งสวยงามยามรุ่งอรุณ เมืองปากแม่น้ำที่เลี้ยงคนทั้งจังหวัด และหลังมืดค่ำ ภาพที่แปลกและงดงามที่สุดภาพหนึ่งในอ่าว นั่นคือเรือตกหมึก แสงสีเขียวของพวกมันกระจายอยู่ทั่วผืนน้ำเหมือนเมืองลอยน้ำอีกเมืองหนึ่ง คู่มือนี้พาไปรู้จักปากน้ำชุมพรในฐานะสถานที่ในตัวเอง ไม่ใช่ท่าเรือที่ต้องรีบผ่านไปเกาะเต่า แต่เป็นครึ่งวัน หรือหนึ่งวันเต็มกับอีกหนึ่งคืน ที่แสดงให้เห็นว่าชายฝั่งนี้ทำงานอย่างไรจริง ๆ

เมืองที่หันหน้าเข้าหาแม่น้ำก่อน

เริ่มจากภูมิศาสตร์ เพราะมันอธิบายทุกอย่าง ปากน้ำ ไม่ใช่ชื่อทางการตลาด ในภาษาไทยมันหมายถึงปากของน้ำอย่างตรงไปตรงมา คือที่ที่แม่น้ำจบลงและทะเลเริ่มต้น แม่น้ำที่นี่คือแม่น้ำท่าตะเภา ซึ่งคุณอาจเคยข้ามโดยไม่สังเกตบนรถไฟเข้าเมืองชุมพร และเมืองที่ปากแม่น้ำของมัน — ปากน้ำชุมพร ในเขตเทศบาลปากน้ำ ห่างจากใจกลางเมืองไปทางตะวันออกประมาณสิบสองกิโลเมตรตามถนน — หันหน้าเข้าหาแม่น้ำก่อน แล้วจึงหันเข้าหาทะเล บ้าน ร้านค้า วัด และร้านอาหารเรียงรายอยู่ริมน้ำ และน้ำไม่ใช่วิว มันคือถนน ที่ทำงาน และแหล่งอาหารในเวลาเดียวกัน

นั่นคือสิ่งแรกที่ต้องเข้าใจถ้าคุณมาที่นี่โดยคาดหวังว่าจะเป็นเมืองชายหาด ปากน้ำเป็นเมืองท่า และเมืองท่าเดินตามนาฬิกาที่ต่างจากเมืองชายหาด ช่วงเวลาที่คึกคักที่สุดคือช่วงที่นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่นอนหลับ กลิ่นของมันคือน้ำมันดีเซล น้ำแข็ง เกลือ และอวนที่ตากแห้ง วิวที่ดีที่สุดไม่ใช่ทรายว่างเปล่า แต่คืองาน เรือประมงและเรือหางยาวจอดเรียงกันเป็นแถว ผู้คนซ่อมอวนบนท่า น้ำแข็งไหลลงรางโลหะเข้าสู่ห้องเก็บของเรือที่กำลังจะออก ท่าเรือทั้งท่าขยับตัวก่อนพระอาทิตย์ขึ้นเต็มที่ ถ้าฟังดูไม่หรูหรา ก็ควรจำไว้ว่านี่คือห้องเครื่องของอาหารชุมพรที่เราเขียนถึงในคู่มือตลาดกลางคืน หอยแครง หมึก ปลาทู และปูบนแผงในเมืองถูกนำขึ้นที่นี่ หรือที่ท่าเรือเล็ก ๆ แห่งใดแห่งหนึ่งตามชายฝั่งนี้ และระยะทางจากเรือถึงจานในชุมพรนับเป็นชั่วโมง ไม่ใช่วัน มาปากน้ำแล้วคุณไม่ได้กำลังดูภาพโปสการ์ดของชีวิตประมง คุณกำลังยืนอยู่ในที่ที่ภาพโปสการ์ดนั้นถูกสร้างขึ้น

และที่นี่ยังเป็นสถานที่ที่นักเดินทางเรือเฟอร์รีส่วนใหญ่เริ่มต้นการเดินทางสู่เกาะโดยไม่เคยเห็นมันในเวลากลางวัน ท่าเรือมาพาต้า หรือที่รู้จักกันในท้องถิ่นว่าท่าเรือปากน้ำชุมพร เป็นท่าเรือเฟอร์รีหลักสำหรับเส้นทางข้ามอ่าวไปเกาะเต่า และต่อไปยังเกาะพะงันและเกาะสมุย โดยมีผู้ให้บริการได้แก่ลมพระยา ส่งเสริม และโบ๊ทซีรี ท่าเรือตามชายฝั่งนี้กระจายตัวอยู่ — ท่าเรือคาตามารันหลักของลมพระยา ทุ่งมะขามน้อย อยู่ทางใต้ใกล้หาดทรายรี — ดังนั้นกฎปฏิบัติง่าย ๆ ที่ควรย้ำคือ ตรวจดูว่าตั๋วของคุณใช้ท่าเรือใดจริง ๆ และอย่าคิดว่าเรือทุกลำออกจากที่เดียวกัน บริษัทเรือเฟอร์รีจัดรถรับส่งจากสถานีรถไฟชุมพรไปยังท่าเรือ ซึ่งมักรวมอยู่ในค่าตั๋วแล้ว และนั่นคือวิธีที่นักเดินทางส่วนใหญ่สัมผัสปากน้ำ หน้าต่างรถบัสในความมืด คาตามารันยามรุ่งอรุณ เกาะตอนสายเช้า มันเป็นวิธีเดินทางที่มีประสิทธิภาพ และมันพลาดสาระสำคัญของสถานที่ไปทั้งหมด อยู่ต่ออีกหนึ่งวัน ลงจากรถรับส่ง เดินบนท่า และให้ท่าเรือแสดงชั่วโมงอื่น ๆ ของมันให้คุณดู

รุ่งอรุณที่ท่าเรือ: น้ำแข็ง เครื่องยนต์ และการนำปลาขึ้นฝั่งยามเช้า

ถ้าคุณจะทำสิ่งเดียวที่ปากน้ำ จงทำสิ่งนี้ ตื่นก่อนรุ่งอรุณและอยู่บนท่าเรือตอนแสงแรกขึ้น ท่าเรือยามแสงแรกคือการแสดงฟรีที่ดีที่สุดแห่งหนึ่งในภาคใต้ และมันขอจากคุณเพียงนาฬิกาปลุกแต่เช้าและความเต็มใจที่จะหลีกทางให้คนที่กำลังทำงาน เรือที่ออกไปตอนกลางคืนกลับเข้ามาในชั่วโมงสีเทาอมน้ำเงิน บรรทุกหนัก และเริ่มขนถ่ายก่อนที่คนในเมืองส่วนใหญ่จะตื่น ลังถูกยกขึ้นเหนือกราบเรือ น้ำแข็งถูกตักและเลื่อนลงมา ผู้ซื้อรวมตัวกันเป็นกลุ่มเล็ก ๆ และท่าเรือทั้งท่าเต็มไปด้วยเสียงเฉพาะของเช้าวันทำงาน เครื่องยนต์ดังติ๊ก ๆ ขณะเย็นตัวลง นกนางนวลร้อง ผู้คนตะโกนข้ามน้ำด้วยภาษาไทยถิ่นใต้ที่เร็วและสั้น ซึ่งฟังดูเหมือนภาษาอื่นสำหรับหูคนกรุงเทพฯ

กินในที่ที่เรือขึ้นฝั่ง

พอสาย ๆ งานของท่าเรือก็ย้ายตัว เหมือนกับน้ำขึ้นน้ำลง เข้าสู่ตัวเมือง ตลาดสดยามเช้าเข้ามารับช่วงต่อ และในชุมพรนั่นหมายถึงเหนือสิ่งอื่นใด ตลาดสดท่าตะเภา ห้องเครื่องยามเช้าที่เมือง แผงขาย และร้านอาหารทั้งหมดมาซื้อของ นี่คือที่ที่ปลาที่นำขึ้นฝั่งยามรุ่งอรุณกลายเป็นมื้อกลางวัน แผงไม่ได้จัดไว้สำหรับนักท่องเที่ยว มันจัดไว้เพื่อความเร็ว ปลาบนน้ำแข็งตามลำดับที่มาถึง หมึกในอ่างน้ำเย็น ปูที่มัดและเรียงซ้อน ปลาแห้งและหมึกแห้งตากแดดเพื่อการเก็บรักษาระยะยาว และวัตถุดิบรสจัดของอาหารไทยภาคใต้ พริก มะนาว หอมแดง กะปิ กองสูงอยู่ข้าง ๆ มาแบบหิว มาแต่เช้า และพร้อมที่จะชี้และถาม เพราะตลาดให้รางวัลความอยากรู้และลงโทษความลังเล แม่ค้าที่เห็นคุณมองปลาที่คุณไม่รู้จักมักจะบอกวิธีปรุงมัน และคำตอบเกือบทุกครั้งคือกระทะร้อน พริกเยอะ ๆ และบีบมะนาว

ร้านอาหารของปากน้ำเองคืออีกครึ่งหนึ่งของมื้ออาหาร และมันคุ้มค่าที่จะเสาะหาเพราะมันไม่ได้พยายามจะเป็นอย่างอื่น ร้านอาหารทะเลที่ปากแม่น้ำปรุงสิ่งที่เรือเพิ่งนำเข้ามา และเมนูสั้นเพราะทะเลคือเมนู หมึกย่าง กินกับน้ำจิ้มซีฟู้ดรสจัด คือจานที่ควรสั่งก่อน มันคือลายเซ็นของเมืองด้วยเหตุผล และมันอร่อยที่สุดเมื่อหมึกยังว่ายน้ำอยู่เมื่อคืนก่อน ปูนึ่ง แกงส้มปลา ปลาทูทอดกรอบกินกับข้าวและน้ำพริก และนิสัยของคนไทยภาคใต้ที่กินทุกอย่างกับผักและสมุนไพรสดกองหนึ่ง ไม่มีสิ่งใดต้องการชื่อดังหรือวิวที่แต่งไว้ถ่ายรูป วิวคือแม่น้ำ เรือยังเคลื่อนอยู่บนมัน และอาหารซื่อสัตย์ในแบบที่มีเพียงห่วงโซ่อุปทานสั้น ๆ เท่านั้นที่ทำได้

บำหมึกและแสงสีเขียว: ค่ำคืนบนผืนน้ำ

อยู่ต่อจนถึงเย็น เพราะปากน้ำหลังมืดคือสถานที่ที่ต่างออกไป และมันคือเหตุผลที่คู่มือนี้มีอยู่ ประมงหมึกของอ่าวไทยดำเนินไปด้วยแสง หมึกถูกดึงดูดด้วยแสง และชาวประมงรู้เรื่องนี้มาหลายชั่วอายุคน นานก่อนที่ใครจะคิดถ่ายภาพมันจากอวกาศ วิธีดั้งเดิมของชุมพรมีชื่อว่า บำหมึก และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยอธิบายไว้อย่างตรงไปตรงมา หลอดไฟถูกวางบนเสานอกชายฝั่งตอนพลบค่ำและทิ้งไว้สองสามชั่วโมง เพื่อให้แสงล่อหมึกและปลาตัวเล็ก และเมื่อชาวประมงกลับมาอย่างเงียบ ๆ และยกอวนที่วางไว้ใต้หลอดไฟขึ้นมา พวกเขาก็จับหมึกได้ง่าย มันเป็นวิธีที่อดทนและเงียบ และยังคงปฏิบัติกันในหมู่บ้านประมงตามชายฝั่งนี้ รวมถึงหมู่บ้านโฮมสเตย์ในอำเภอสวีทางใต้ ที่พานักท่องเที่ยวออกไปดูและลองทำด้วยตัวเอง

ฉบับสมัยใหม่ดังกว่าและสว่างกว่า และมองเห็นได้จากวงโคจร เรือตกหมึกขนาดใหญ่ของอ่าวแขวนหลอดไฟ LED สีเขียวหลายร้อยดวงเหนือน้ำเพื่อดึงดูดแพลงก์ตอนและปลาตัวเล็กที่กินมัน และหมึกที่กินปลาเหล่านั้นอีกที เมื่อถ่ายภาพจากสถานีอวกาศนานาชาติในเดือนกุมภาพันธ์ 2018 แสงสีเขียวเหล่านั้นกระจายอยู่ทั่วอ่าวไทยเป็นกลุ่มสว่างพอ ๆ กับเมือง ซึ่งเป็นภาพที่เว็บไซต์มหาสมุทรของสมิธโซเนียนเรียกว่าแสงสีเขียวจากอวกาศ ยืนบนชายฝั่งปากน้ำในคืนที่ฟ้าใสแล้วคุณจะเห็นสิ่งเดียวกันในขนาดของมนุษย์ เส้นขอบฟ้าของแสงสีเขียวและสีขาว โยกเบา ๆ แต่ละดวงคือเรือที่กำลังทำงาน แต่ละลำคือโรงงานลอยน้ำขนาดเล็กที่มีลูกเรือเฝ้าดูน้ำใต้เรือ มันคือภาพที่เงียบสงบและน่าตื่นตาตื่นใจที่สุดภาพหนึ่งบนชายฝั่งไทย และมันไม่เสียค่าใช้จ่ายอะไรนอกจากการอยู่ดึกพอที่จะเห็นมันอย่างถูกต้อง

สำหรับนักท่องเที่ยว วิธีเข้าสู่ค่ำคืนนั้นมักเป็นเรือลำเล็ก ไม่ใช่เรือประมงขนาดใหญ่ โฮมสเตย์และผู้ประกอบการท้องถิ่นตามชายฝั่งชุมพรจัดทริปตกหมึกยามค่ำ ออกไปหลังพระอาทิตย์ตก ทอดสมอห่างจากฝั่งไม่ไกล เปิดไฟ และตกด้วยสายมือและเหยื่อจิ๊กขณะที่หมึกมารวมตัวใต้เรือ เรือบางลำปรุงสิ่งที่จับได้บนเรือ เตาย่างเล็ก ๆ หม้อน้ำ ขวดน้ำจิ้มซีฟู้ด และไม่มีอะไรในอาหารไทยที่เหมือนหมึกที่กินไม่กี่นาทีหลังจากมันขึ้นมาจากทะเล ยังอุ่นจากเตา โดยมีแสงไฟของชายฝั่งอยู่เบื้องหลังและกองเรือตกหมึกขนาดใหญ่เรืองแสงอยู่บนเส้นขอบฟ้า ตัวอย่างหนึ่งของผู้ประกอบการ ที่โฮมสเตย์ในอำเภอสวีอ้างถึง คือการเช่าเรือเหมาลำส่วนตัว 2,000 บาท สำหรับไม่เกินสิบห้าคน ออกเดินทางราวหกโมงเย็น จงถือว่านั่นเป็นตัวอย่างของรูปแบบของทริป ไม่ใช่ราคาของปากน้ำ เพราะราคา เรือ และจุดออกเดินทางเปลี่ยนไป และวิธีซื่อสัตย์ในการจองคือถามที่พักของคุณหรือผู้ประกอบการท้องถิ่นว่าสัปดาห์นี้มีอะไรวิ่งอยู่ บนเรือลำใด และราคาเท่าไร

ข้อควรทราบอย่างซื่อสัตย์สามข้อก่อนจอง ข้อแรก ผลจับไม่เคยรับประกัน หมึกเป็นสัตว์ป่า และจำนวนที่มาหาแสงขึ้นอยู่กับฤดูกาล พระจันทร์ และอากาศ พระจันทร์เต็มดวงที่สว่างแข่งกับหลอดไฟ ทะเลที่คลื่นแรงกระจายกองเรือ และคืนที่ช้าอาจจบลงด้วยสิ่งที่ย่างได้น้อยมาก จงถือว่าหมึกย่างเป็นโบนัส ไม่ใช่มื้อค่ำที่สัญญาไว้ และไปเพื่อค่ำคืนนั้นเอง น้ำที่มืด แพลงก์ตอนที่บางครั้งเรืองแสงขณะที่มันเคลื่อนรอบเรือ ดวงดาวที่ไม่มีเมืองอยู่เบื้องหลัง ข้อสอง นำสิ่งที่เรือไม่ได้จัดเตรียมมา เสื้อแจ็กเกตเบา ๆ สำหรับขากลับ ผ้าป้องกันยุงสำหรับชายฝั่ง และถ้าคุณอยากกินสิ่งที่จับได้เป็นซาชิมิ ก็นำน้ำจิ้มหรือวาซาบิไปด้วย เรือที่จัดให้จะบอกคุณ และเรือที่ไม่ได้จัดให้จะคาดหวังว่าคุณรู้ ข้อสาม และสำคัญที่สุด ไปกับเรือท้องถิ่นและลูกเรือท้องถิ่น ประมงยามค่ำคืนคือที่ทำงาน ไม่ใช่สวนสนุก และคนที่รู้ว่าหมึกอยู่ที่ไหน ไฟทำงานอย่างไร และอากาศกำลังจะเปลี่ยนเมื่อไร คือคนที่ทำมันทุกคืน เรือของพวกเขาคือเรือที่ปลอดภัย คำแนะนำของพวกเขาคือคำแนะนำที่ควรฟัง และส่วนแบ่งของราคาของพวกเขาคือเงินที่อยู่ในหมู่บ้าน

ป่าชายเลนและขอบที่เงียบสงบ: สำนักงานอุทยานแห่งชาติ

ตอนกลางวัน อีกครึ่งหนึ่งของปากน้ำคือสีเขียว และมันอยู่ห่างจากท่าเรือเพียงขับรถสั้น ๆ สำนักงานบนแผ่นดินใหญ่ของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพรตั้งอยู่บนชายฝั่งนี้ ใกล้ชายฝั่งปากน้ำและหาดทรายรี และมันคือการเดินเงียบ ๆ ที่คุ้มค่าที่สุดแห่งหนึ่งในจังหวัด อุทยานแห่งชาติเองเป็นอุทยานทางทะเล ประกาศในปี 1999 และครอบคลุมประมาณ 317 ตารางกิโลเมตร ปกป้องเกาะเกือบสี่สิบเกาะที่มีหาดทรายขาวและแนวปะการังใส เกาะที่คุณมองเห็นได้จากปากน้ำในวันที่ฟ้าใส และเกาะที่คู่มือดำน้ำและดำน้ำตื้นของเราครอบคลุมอย่างเต็มที่ แต่สำนักงานคือการมาเยือนที่ต่างออกไป และมันคือการมาเยือนที่เป็นของคู่มือนี้ เพราะมันแสดงให้คุณเห็นด้านแผ่นดินของทะเลเดียวกัน

การเดินคือทางเดินไม้ผ่านป่าชายเลน โดยมีสะพานแขวนข้ามแม่น้ำ และควรเดินอย่างช้า ๆ ป่าชายเลนไม่ใช่ฉากหลัง มันคือป่าที่ทำงาน และทางเดินไม้ให้คุณเห็นงานในระยะใกล้ ปูวิ่งไปด้านข้างข้ามโคลน ปลาตีน ปลาที่เดินบนบก ตั้งตัวบนครีบที่ขอบน้ำ ปลาเสือพ่นน้ำใส่แมลงเหนือผิวน้ำ และนกทำงานในเรือนยอดและพื้นโคลนยามเช้า นักท่องเที่ยวรายงานว่าเห็นงู ตะกวด และลิงตามเส้นทาง และคำแนะนำก็เหมือนกันสำหรับทั้งหมด ดู ชื่นชม รักษาระยะห่าง และอย่าให้อาหารลิงเด็ดขาด แผ่นไม้เองก็ควรเหยียบอย่างระมัดระวัง นักท่องเที่ยวเมื่อเร็ว ๆ นี้สังเกตว่าแผ่นไม้บางแผ่นเริ่มสึกหรอ ซึ่งเป็นสภาพอย่างซื่อสัตย์ของทางเดินไม้ที่คนรักมากในภูมิอากาศร้อนชื้น ไม่ใช่เหตุผลที่จะไม่ไป

ทำปากน้ำให้ดี: หมายเหตุปฏิบัติ

ปากน้ำเดินทางไปง่ายและทำผิดได้ง่าย ดังนั้นนี่คือฉบับสั้น มันขับรถไปทางตะวันออกสั้น ๆ จากตัวเมืองชุมพร ประมาณสิบสองกิโลเมตรตามถนน สิบห้านาทีในการจราจรธรรมดา และวิธีที่ง่ายที่สุดที่จะไปคือวิธีเดียวกันที่คุณไปทุกที่บนชายฝั่งนี้ รถสองแถวหรือแท็กซีจากในเมือง รถเช่าพร้อมคนขับถ้าคุณอยากรวมกับหาดทรายรี สำนักงานอุทยาน และหาดทุ่งวัวแล่น หรือรถรับส่งของบริษัทเรือเฟอร์รีถ้าคุณกำลังจะไปเกาะและอยากแวะระหว่างทาง ถ้าคุณมาถึงโดยรถไฟ จงจำไว้ว่าสถานีอยู่ในเมือง ไม่ใช่ที่ท่าเรือ และท่าเรืออยู่ห่างออกไปโดยรถรับส่ง รถบัสของบริษัทเรือเฟอร์รีพบกับรถไฟ และนั่นคือระบบที่ใช้ ไม่ใช่การเดินไกลพร้อมกระเป๋าตามถนนที่สร้างไว้สำหรับรถบรรทุก ข้อควรทราบตามฤดูกาลหนึ่งข้อ ทริปไปเกาะของอุทยานแห่งชาติมักหยุดในช่วงปิดประจำปีตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน ถึง 15 ธันวาคม ขณะที่ท่าเรือ ตลาด และทางเดินไม้บนแผ่นดินใหญ่ยังคงดำเนินต่อไป จงตรวจดูกับอุทยานถ้าทริปไปเกาะเป็นส่วนหนึ่งของแผนของคุณ

---

About the Authors

Scott and Jay Riefler run a small family condo business in Patong, Phuket, and write about living in Thailand from the road as much as from home — ferries, trains, markets and all. Their main site is Patong-Thailand.com, where this Gulf-coast notebook continues.